चितवन डायरी

- बिमल खतिवडा, चितवन

    श्रावण २५, २०७४ लालपुर्जा विहिन चेपाङले अझै राहत पाएनन्

    चितवनका विकट वस्तीमा बसोबास गर्दै आएका लालपुर्जा विहिन भूकम्प पीडित चेपाङ समुदायले अहिलेसम्म घर बनाउन राहत रकम पाउन सकेका छैनन् । भूकम्पले घर भत्किएर लामो समयदेखि राहतको पर्खाइमा रहेकाहरु अहिले निराश बनेका छन् । घर नहुँदा ओडार, बाख्राको खोरमा बस्नु पर्ने बाध्यता छ । बर्षात सुरुभएदेखि पहिरोको जोखिम बढ्दा समस्या थप कष्टकर बनेको छ । जग्गाको लालपुर्जा नहुँदा घर बनाउन राहत रकम नपाएको पीडित मणिलाल चेपाङले बताउनुभयो । भूकम्प गएको २ बर्ष बितिसक्दा पनि लालपूर्जाकै कारण अझै अनुदान सम्झौता हुन सकेको छैन । 

    त्यस्तै जनता आवास मार्फत घर र भूकम्प पीडितको रुपमा राहत रकम पाउन सकेका छैनन । ०६८ सालको जनगणना अनुसार मुलुकभर ६८ हजार ३ सय ३९ चेपाङको जनसंख्या छ । यो कुल जनसंख्याको शुन्य दशलमव २५ प्रतिशत हो । कुल जनसंख्याको ४० प्रतिशत चेपाङ लालपुर्जाविहिन छन् । 

    केराको प्रर्बद्धन गर्न क्याफे

    केराको प्रर्बद्धन गर्ने उद्देश्यले चितवनको भरतपुर ९ स्थित आस्थाचोकमा चितवन बनना क्याफे सञ्चालनमा आएको छ । ३ जना केरा व्यवसायी यज्ञप्रसाद सुवेदी, मेघनाथ भट्ट र रामचन्द्र भट्टको  संयुक्त लगानीमा क्याफे सञ्चालनमा आएको हो । कोसा बिक्रि गर्दा टुटफुट हुन्थ्यो । हावाहुरीले केरा ढाल्दा कोसा खेर जान्थ्यो । अब त्यो समस्या रहने छैन । क्याफे सञ्चालनमा आएसंगै घरी छुट्टिएर बसेका कोसाको सदुपयोग हुने छ । करिब १ करोड लगानीमा क्याफे सञ्चालनमा आएको लगानी कर्ता मध्यका एक सुवेदिले बताए । मासिक ३२ हजार तिर्ने गरी ८ कठ्ठा जग्गा भाडामा लिइ भौतिक संरचना निर्माण गरिएको छ ।  यहाँ आउने पारखीले केराबाट बन्ने म:म, चिप्स, चिल्ली, अचार, बुंगाको अचार, बनना लस्सी लगायत १५ थरीका भन्दा बढी परिकार चाख्न पाउने छन् । त्यति मात्र होइन क्याफे भित्रै केरा पकाउने भट्टा छ । क्याफेमा १२ जनालाई रोजगारी दिइएको छ । प्रत्येक मेला महोत्सवमा केराको परिकार बनाएर बिक्रि गरिन्छ । त्यही भएर माग पुरा गर्न परिकार बनाउने क्याफे सञ्चालनमा ल्याइएको हो । केराबाट वाईन बनाउने सोच पनि अघि सारिएकाले यसको अध्ययन भइरहेको सुवेदिले बताए । 

    भाइरल ज्वरोका विरामी बढे

    चितवनका सरकारी तथा निजी अस्पतालमा उपचार गराउन आउने विरामीको संख्या बढेको छ । चिकित्सकका अनुसार भाइरल ज्वरोका विरामी बढेका हुन् । परिक्षणको क्रममा विरामीमा स्क्रव टाइपस देखिएको छ । भरतपुर अस्पतालका चिकित्सक भोजराज अधिकारीका अनुसार मेडिकल वार्डमा दैनिक ३ सयको संख्यामा विरामी उपचारका लागि आउने गरेका छन् । विरामीमा टाउको दुख्ने, घाँटी दुख्ने, रुघा लाग्ने ज्वरो आउने लगायतका लक्षण देखिने गरेको छ । केहीमा इन्फ्लुन्जा ए पोजेटिभ समेत देखिएको अधिकारीले बताउनुभयो । जुन स्वाईनफ्लुसंग मिल्दो जुल्दो हुने गर्छ । बिरामीहरुमा  १५ देखि ४५ बर्ष उमेरका बढी छन् । २ हप्ता यता विरामीको संख्या बढेको हो । गर्मी बढेसंगै पानी पर्ने क्रम पनि बढेकाले विरामी हुनेको संख्या बढेको हो । चिकित्सक अधिकारी रोगबाट जोगिन मास्क प्रयोग गर्ने , उमालेको पानी पीउने जथाभावी खाना खान नखान र अरु विरामीबाट सुरक्षित रहन सुझाव दिनुहुन्छ । 

    पर्दा पछाडीका यादव 

    गीत राम्रो हुन पहिलो हात सर्जकको हुन्छ । गाउनु अघि शब्द हेरिन्छ । त्यही अनुसार गीत गाउने र त्यसमा संगित भर्ने काम गरिन्छ । शब्द नै राम्रो भएन भने न त्यसमा संगितको मिठास हुन्छ न गीतले दर्शक/श्रोताको मन जित्न सक्छ । तर यसरी माया प्रेम, सुख दु:खलाई गीतको शब्दमा उतार्ने ब्यक्ति भने संधै पर्दा पछाडी हुन्छन । गीत हिट हुंदा त्यसको श्रेय गायक र संगितकारले मात्र पाउंछन् ।  गीत रच्ने सर्जक ओझेलमा पर्छन । 

    उनीहरु पर्दापछाडी बसेर ‘नायक’को भूमिका निर्वाह गर्छन् । तिनै मध्यका एक हुन चितवनको रत्ननगर १५ स्थित पिठुवाका यादव लम्साल । उनले १ सय भन्दा बढी गीत रची सके । ९ वटा गीतले रेकर्ड भई चर्चा कमाए । १० वटा गीत रेकर्ड भएर पनि भिडियो बन्न नसक्दा दर्शक/श्रोतामाझ आउन सकेका छैनन । विद्यालयमा पढ्दादेखि गीत लेख्न थालेका उनी अहिले पनि यो क्षेत्रमा संघर्ष गरी रहेका छन् । ३६ बर्षिय लम्सालले सुरुको अवस्थामा गीत मात्र रचेनन । लघुकथा पनि लेखे । अभिनय र नृत्य गर्ने सोख पनि पुरा गरे । गाउँमै ‘पिढी सांस्कृतिक सांझ’ पनि चलाए ।
    ०६९ सालमा ‘आंधी चलेर हो..’ गीत बेदु शारु मगरको स्वरमा रेकर्ड गराए  । तर उनलाई चिनाउने काम भने ‘ धुवाँ सरी फैले छ कुरो त...’ गीतले गर्‍यो । अहिले उनले रचना गरेको तीज गीत ‘ सिपालु जमुना..’ ले राम्रै चर्चा बटुली रहेको छ । मोफसलमा भएर आफु ओझेल परेको उनले गुनासो गरे ।   

    प्रकाशित:श्रावण २५, २०७४

    User's Feedback

    Comment via Facebook

    फेसबूक छैन? यो फारम प्रयोग गर्नुहोस्